fbpx
Mario de Andrade

Mario de Andrade

Yazar

Mário Raul de Morais Andrade(9 Ekim 1893 – 25 Şubat 1945) Brezilyalı şair, yazar, müzikolog, sanat tarihçi, eleştirmen ve fotoğrafçı. Brezilya modernizminin kurucularından. Paulicéia Desvairada (Hallucinated City) adlı kitabının 1922 de yayınlanması modern brezilya şiirinin başlangıcı sayılır. Etnomüzikoloji alanında öncülüğü ve brezilya edebiyatı üzerindeki nüfuzu oldukça önemlidir.

 

Andrade, yirmi yıl boyunca Sao Paulo’daki avant-garde akımın merkezi figürüydü. Müzisyen eğitimi almasına karşın şair ve yazar olarak ünlenen Andrade, Sao Paulo modernizmi ile bağlantılı bütün disiplinler ile alakadar olmuş ve Brezilyanın milli hezarfeni1 sayılır. Müzik, edebiyat, tarih gibi konular üzerine yazdığı denemeler birçok yerde yayınlanmıştır. Brezilya’da edebiyatta ve görsel sanatlarda birçok değişimin ortaya çıkmasını sağlayan 1922 deki modern sanatlar haftasının arkasındaki itici güçlerden biridir ve avantgarde “5’li grubun” bir parçasıdır.

 

Müzik profesörü ve köşe yazarı olarak çalıştıktan sonra büyük eseri Macunaima’yı 1928’de yayınladı. Brezilya halk müziği, şiir ve diğer alanlardaki çalışmaları, Brezilya hükümeti ile değişen ilişkilerine göre artıp, azalarak devam etti. Ömrünün sonuna doğru, ülke sanatını modernizme taşımadaki öncü rolünün tasdik edilmesi olarak, Sao Paulo’nun kültür bölümünün başına getirildi.

 

Andrade Sao Paulo’da doğdu ve neredeyse tüm hayatını orda geçirdi. Çocukluğunda, bir müzik dehası olarak Sao Paulo konservatuarında eğitim gördü. Aynı zamanda kendini tarih, sanat ve şiir konularında eğitti. Fransızcası iyiydi ve Rimbaud gibi sembolistleri okudu. Öğrenciyken de amatör olarak şiir yazmaya devam etmiş olsa da, piyanist olarak kariyerine devam edemeyince profesyonel olarak yazmayı düşündü.

 

1913’de kardeşi Renato futbol oynarken beklenmedik şekilde ölünce Andrade konservatuarı bırakıp Araraquara’daki aile çiftliğine döndü. Geri döndüğündeyse piyano performansı ellerinin titreyişinden etkilenmeye başlamıştı. Piyanist olarak mezun olmuş olsa da, vokal ve müzik teorisi üzerine çalışmalarını yoğunlaştırıp, müzik profesörü olma yolunda ilerlemeye başladı. Yazarlığı da ciddi olarak düşünmesi bu zamanlara denk düşer. 1917’de ilk şiir kitabını yayınladı. Há uma Gota de Sangue em Cada Poema (Her şiirde bir damla kan vardır), Rumuzu Mario Sobral adıyla çıktı. Andrade’nin gelişmekte olan Brezilya’lı kimliği anlayışından izler taşıyan kitap, ağırlıklı olarak erken dönem fransız yazınından etkilenmiştir.

 

İlk kitabı pek bir etki yaratmayınca, Andrade yazarlığının çapını genişletmeye karar verdi. Sao Paulo’yu terkedip kırsala çıktı ve hayatı boyunca sürdüreceği, Brezilya içlerindeki yerli halkın kültürüne dair araştırmalarına başladı. Yazıları, yanında kendi çektiği fotoğraflarla birlikte, Sao Paulo magazinlerinde yayınlandı.Brezilya folklorü hakkında devasa boyutlarda bilgi topladı. Bu yolculukları arasında konservatuarda piyano dersleri vererek, 1921’de profesör oldu.

 

Machunaima

 

Andrade 1920’lerde Brezilya gezilerine devam ederken, lehçeler ve yerel kültürler hakkında oldukça fazla bilgi edindi. Kendi konuşma biçimli şiir tekniğini düzyazıya aktardığı iki romanını bu dönemde yazdı. Bunlardan birincisi Aşk, Geçisiz Fiil büyük ölçüde biçimsel bir deneydi. İkincisi 1928’de yayınlanan Machunaima (Karaktersiz bir Kahraman alt başlığı ile), Sao Paulo’ya gidip oranın dilini -Portekizce ve Brezilyaca olarak kitapda geçer- öğrenip geri dönen bir yerli hakkındadır. Daha sonraları “büyülü gerçekçilik” olarak adlandırılacak olan tarzda yazılmış roman, canlı amazon ormanları betimlemelerini fantastik öğeler ile birleştirerek, karma bir biçim yaratmıştır. Dil olarak da karma bir yapı taşıyan romanda, kırdan gelen kahramanın şehir ile tanışması, kitaptaki dillerin buluşmasını yansıtır. Avrupa modernistlerinden gelen İlkelci öğeler taşır.

 

Biçimsel olarak eser, Andrade’nin gezilerinden topladığı lehçeler ile şehirli kültürel öğelerin bir karışımından oluşur. Derinden müzikal, şiirsel, tanrılar ve yarı-tanrılarla dolu olmasına rağmen tempolu bir olay örgüsüne sahip yepyeni bir tarz içerir. Fakat hikaye, Machunaima’nın kendi kasabasını yok etmesi ile, pessimistik bir tonda biter. Kültürlerin karşılaşmasının sonu yıkım olmunştur.

 

Machunaima, döneminde Brezilya edebiyatının doğasını bir anda değiştirmiştir. Modernismo Andrade’nin tanımıyla, yakın zamanda avrupa edebiyatındaki yeniliklere dayansa da Brezilya içindeki çeşitli kültürlerin yaratıcı bir bileşimini temel alır. Ele aldığı konular büyük ölçüde Brezilya’nın kendine has kültürel özellikleri ve sömürge yönetiminin devam eden etkilerinin yol açtığı zarardır. Aynı zamanında kahramanın iç dünyası, brezilya edebiyatında daha önce çok irdelenmemiş temaları içerir. Machunaima otobiyografik bir roman sayılmasa bile, Andrade’nin hayatından bazı yansımalar olduğu açıktır. Andrade bir “mulatto2”ydu. Ailesi toprak sahibi olsa bile Brezilya’nın tipik portekiz kökenli yarı-aristokratlarından değillerdi. Machunaima’nın kendisi de romanın bir bölümünde su dolu kuyuya girip ten rengini beyazlaştırır. Kahramanın cinselliği erken gelişir, romantik maceraları altı yaşında başlar, fakat bu maceraların sonu hep romanda hep yıkım olur.

 

Zamanla Machunaima zor okunan garip doğasına rağmen Brezilya ana akım kültür ve eğitiminin bir parçası haline gelmiştir. Eleştirmenler tarafından daha çok tarihsel bir metin olarak önem atfedilmiş Machunaima, bugün zorluğu estetik cazibesinin bir parçası olan modern şaheserler arasında gösterilir. Andrade, Brezilya Real’inde bile ismi olan bir kültürel ikon haline gelmiştir. Machunaima 1969’da Andrade’nin oğlu Joaquim Pedro de Andrade tarafından filme çekilmiştir.

 

1 Hezarfen: bin ilimli, birçok alanda bilgi sahibi anlamında; polymath’ın karşılığı olarak kullanılmıştır.

2 Melez anlamında pejoratif kullanılan bir kelime